Resmî karar metni • Usul Hukuku
AYM: Tüzel Kişiler İçin Adli Yardımdaki Kategorik Sınırlama
AYM'nin E.2024/78, K.2024/164 sayılı kararında HMK m.334/2'nin iptali, mahkemeye erişim hakkı ve kararın kapsamı.
Yürürlük tarihi
İptal hükmünün yürürlüğü: 21 Ağustos 2025
Karar 21 Kasım 2024 tarihli ve 32729 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış; iptal hükmünün yürürlüğü dokuz ay ertelenmiştir. Güncel HMK metninde m.334/2 iptal edilmiş olarak gösterilir.
Anayasa Mahkemesi – Genel Kurul – E.2024/78, K.2024/164 – 24.09.2024
Resmî karar metni
AYM, Norm Denetimi Seçme Kararlar (2024), basılı s.1023-1036
2026-10-22
Kararın kısa özeti
- Kamuya yararlı dernek ve vakıflar dışındaki özel hukuk tüzel kişilerini mali durumlarına bakılmaksızın dışlayan yaklaşım incelendi.
- AYM, kategorik sınırlamayı Anayasa m.13 ve 36 yönünden uygun bulmadı; HMK m.334/2 iptal edildi.
- İptal kararı başvurucunun mali durumunu ve talebin koşullarını araştırma gereğini ortadan kaldırmaz.
Diyarbakır 3. İdare Mahkemesi, özel hukuk tüzel kişisinin açtığı tam yargı davasında HMK m.334'ün ilgili hükümlerini Anayasa Mahkemesine taşımıştır. İnceleme konusu, adli yardımın tüzel kişiler bakımından yalnız kamuya yararlı dernek ve vakıflarla sınırlandırılmasıdır. Bu özet, AYM'nin resmî karar derlemesindeki tam metne dayanır.
Mahkeme, harç ve yargılama giderlerine katılma yükümlülüğünün genel olarak meşru amaç taşıyabileceğini kabul etmiş; ödeme gücü olmayan özel hukuk tüzel kişileri yönünden kategorik yasağı ayrıca incelemiştir. Gerekçede bu kişilerin mali durumlarının finansal tablolar ve ilgili raporlar gibi nesnel belgelerle değerlendirilebileceği vurgulanır (§§24-28).
'Kamuya yararlı dernek ve vakıflar' ibaresi Anayasa m.13 ve 36'ya aykırı bulunarak oyçokluğuyla iptal edilmiştir. Fıkranın kalan kısmı da uygulanma olanağı kalmadığı için iptal edilmiştir. Kararda karşıoy vardır; çoğunluk gerekçesiyle karşıoy birbirine karıştırılmamalıdır.
Sonucun sınırı ve uygulamada kontrol
Karar, adli yardımı herkes için koşulsuz ve kesin bir masraf affına dönüştürmez. Talebin niteliği, mali durumun belgeleri ve ilgili usul hükümleri ayrıca incelenir. Karardaki anayasal değerlendirme ile tek bir başvuruda verilecek kabul veya ret kararı farklıdır.
Bu sitedeki mahkemeden adli yardım örneği gerçek kişi başvurusu içindir; şirket başvurusuna olduğu gibi taşınmamalıdır. Kararın tarihi, Resmî Gazete yayımı ve iptal hükmünün yürürlük tarihi ayrı tarihlerdir. Aşağıdaki kaynak bağlantısındaki künye ve hüküm bölümü birlikte okunmalıdır.
Resmî kaynaklar ve kapsam
- AYM resmî karar derlemesi ↗E.2024/78, K.2024/164; §§6-8, 24-34 ve hüküm
- Güncel HMK ↗m.334-337 ve m.334/2 iptal notu
Bu bir norm denetimi kararıdır; belirli bir şirketin adli yardım talebinin otomatik kabulü veya bütün giderlerden kesin muafiyet anlamına gelmez. Güncel başvuru koşulları ayrıca değerlendirilir.
Resmî kaynak kontrolü: . Bu kayıt, kişiye özel hukuki inceleme veya bir avukatın onayı anlamına gelmez.
Resmî karar metni
Bu özet aşağıdaki resmî karar metnine dayanır. Özet, kararın tamamının yerine geçmez; somut uyuşmazlık bakımından kararın vakıaları, gerekçesi ve hüküm sonucu birlikte okunmalıdır.
AYM, Norm Denetimi Seçme Kararlar (2024), basılı s.1023-1036 →Süreç bağlantısı
Bu aşamadan sonra ne olur?
Aşağıdaki bağlantılar genel süreç yönlendirmesidir; somut dosyada sıradaki işlem farklı olabilir.
Süre ve işlem güvenliği
Avukatla temsil zorunlu değildir. Bununla birlikte bazı başvuru, itiraz ve dava türlerinde hak düşürücü süre, zamanaşımı, görev ve yetki, talep sonucu, tebligat ve delil kuralları nedeniyle sonradan giderilmesi güç veya mümkün olmayan hak kayıpları ortaya çıkabilir. Özellikle tebligat alınmışsa veya kısa süreli bir başvuru söz konusuysa işlem yapmadan önce güncel Resmî mevzuat, karar metni ve dosyaya özgü koşulları kontrol etmek; gerektiğinde hukuki değerlendirme almak yararlı olabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kararların somut uyuşmazlığa uygulanması dosyanın özelliklerine göre değişebilir; resmî karar metni esas alınmalıdır.
