Fon ve Hisse Yatırımcıları: Adli ve İdari Başvuru Yolları

Fon katılma payı sahibi: kayıt ve tasfiye

6362 sayılı Kanun'daki fon malvarlığının ayrılığı ilkesi, fonun kurucusunun malvarlığıyla karıştırılmamasını gerektirir. Saklama, yönetim ve dağıtım işlevleri farklı kuruluşlarda olabilir. Tasfiye bakiyesi, zararın tamamını garanti eden sigorta değildir. Pay miktarı, emir durumu, değerleme ve kesintiler yazılı kayıtla kontrol edilir.

SPK'ya denetim/şikâyet başvurusu yapılabilir; bu başvuru tek başına özel hukuk alacağını hüküm altına almaz. YTM'nin genel tazmin mekanizması da her piyasa kaybını veya her fon tasfiyesini karşılayan bir güvence değildir. Özel 7596 kabul metninin kapsam ve yürürlük durumu için ana rehberi kontrol edin.

Şirket hissedarı: ortaklık hakları ve kişisel zarar

Genel kurul, bilgi alma, pay sahipliği ve şirket yönetiminin sorumluluğu Türk Ticaret Kanunu ve sermaye piyasası mevzuatı çerçevesinde değerlendirilir. Şirketin zararı ile hissedarın doğrudan kişisel zararı farklıdır; tazminatın kime ödeneceği talebin dayanağına göre değişir. Her fiyat düşüşü hukuka aykırılık veya manipülasyon kanıtı değildir.

Yanlış/eksik kamuyu aydınlatma veya hukuka aykırı işlem iddiasında ilgili KAP açıklaması, işlem zamanları, satın alma kararını etkileyen bilgi, pay adedi ve fiyat kayıtları toplanır. Suç iddiası, tazminat ve şirketler hukuku talepleri için ayrı unsur ve süre değerlendirmesi gerekir.

Adli yargı: hangi kişiden hangi zarar?

Portföy yönetim şirketi, dağıtıcı banka/aracı kurum veya saklayıcıya karşı sorumluluk; her birinin somut yükümlülüğü, ihlali, zarar ve nedensellik üzerinden araştırılır. Aynı grupta yer almak veya işlemi gerçekleştirmek tek başına bütün zarardan sorumluluk anlamına gelmez. Yatırım riskinin gerçekleşmesi ile yanlış bilgilendirme, yetkisiz işlem veya mevzuata aykırı yönetim ayrılır.

Görevli mahkeme işlem ve taraf sıfatlarına bağlıdır. Ticari nitelikli para alacağı/tazminat taleplerinde TTK m.5/A dava şartı arabuluculuk; tüketici niteliği bulunduğu kabul edilen uyuşmazlıkta 6502'nin kendi kuralları incelenir. Bütün yatırım uyuşmazlıkları için tek mahkeme ve tek arabuluculuk kuralı verilemez. SPK şikâyeti dava şartı arabuluculuğun yerine geçmez.

İdari yargı ve idarenin sorumluluğu

SPK'nın kesin ve yürütülmesi zorunlu işleminin iptali ile idarenin işlem/eyleminden doğduğu ileri sürülen zarar için tam yargı davası farklıdır. Hizmet kusuru iddiası, somut denetim yükümlülüğü, hukuka aykırılık, zarar ve nedensellik yönünden araştırılır. Devletin piyasayı denetlemesi her yatırım zararını üstlendiği anlamına gelmez.

İYUK m.7'de özel süre yoksa idare mahkemesinde genel dava açma süresi 60 gündür; başlangıç tebliğ ve işlem türüne göre belirlenir. m.11 başvurusunun süreye etkisi ile m.12 ve m.13 yolları ayrıdır. İdari eylemden doğan zararda m.13 kapsamındaki bir yıllık öğrenme ve beş yıllık üst süre içinde ön başvuru, cevap/cevapsızlık sonrası dava süresi ayrıca hesaplanır. CİMER veya herhangi bir kuruma dilekçe vermenin bütün süreleri koruduğunu varsaymayın.

7596 kabul metni m.5/4'teki İstanbul idare mahkemeleri yetkisi o fıkranın tahsil/takip işlemlerine ilişkindir; her yatırımcı davasına genellenemez. Yürürlük ve işlemin hukuki niteliği görülmeden görev/yetki sonucu çıkarılmamalıdır. İptal davası işlemi kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrı koşullara bağlıdır.

Faiz, zamanaşımı ve zarar ispatı

Ödenen para, elde kalan payın değeri, tahsil edilen tutar, vergi/gider ve iddia edilen zarar ayrı hesaplanır. Tasfiye ödemesi ile dava yoluyla tahsilat arasında mükerrer giderim yapılmaz. Faiz türü ve başlangıcı sözleşme, temerrüt, hukuki sebep ve özel düzenlemeye göre belirlenir; sabit getiri veya dava sonucu hesaplanmaz.

Sözleşmesel taleplerde TBK m.146 ve devamı, haksız fiilde m.72, şirket yöneticisi sorumluluğunda TTK m.560 ve özel sermaye piyasası hükümleri gündeme gelebilir. Ceza soruşturmasının açılması hukuk davasındaki her süreyi kendiliğinden durdurmaz. Tasfiye bitmeden hiçbir hak aranamaz varsayımı da doğru değildir; zarar kaleminin ve talebin olgunlaşması ayrıca incelenir.

Bu durumda ne yapabilirim?

• Fon/hisse hesaplarını ayırın; yatırımcı bilgi formu, izahname, risk/uygunluk belgeleri, KAP açıklaması ve emir kayıtlarını saklayın.
• İddia edilen hatayı, sorumlu görülen kuruluşun görevini ve zararla bağlantısını açıklayın. İnternetteki başka yatırımcının tutarını kendi zararınız saymayın.
• İdari karar, banka cevabı, tebliğ ve öğrenme tarihlerini ayrı kaydedin. İtiraz, ön başvuru, arabuluculuk ve dava süreleri için dosyaya özgü takvim oluşturun.
• SPK'nın resmî başvuru rehberini kullanın. Suç şüphesinde savcılık/kolluk yoluna somut kayıtlarla başvurun; kesin mahkûmiyet veya geri ödeme beklentisi kurmayın.