Kıdem tazminatında bir yıllık kıdem şartı, hangi fesih hallerinin hak doğurabildiği, giydirilmiş ücret, kıdem tavanı ve dava şartı arabuluculuk hakkında kapsamlı rehber.
Kıdem tazminatının temel yasal dayanağı, 4857 sayılı İş Kanununun 120. maddesiyle yürürlükte bırakılan 1475 sayılı İş Kanununun 14. maddesidir. Bu nedenle kıdem tazminatını yalnız 4857 sayılı Kanuna atıfla açıklamak eksik kalır. Hak kazanma değerlendirmesinde çalışma süresi, feshi kimin yaptığı ve fesih nedeninin hukuki niteliği birlikte incelenir.
Genel kural olarak aynı işverene bağlı en az bir yıllık kıdem aranır. Ancak bir yılın dolmuş olması tek başına yeterli değildir. İşverenin haklı neden dışındaki feshi, işçinin kanunda öngörülen haklı nedenlerle feshi, askerlik, emeklilik veya emeklilik için yaş dışındaki koşulların sağlanmasına dayalı ayrılış gibi kanunda düzenlenen haller ayrıca değerlendirilir. İşçinin sıradan istifası ise kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz.
Kıdem hesabında yalnız çıplak ücret değil, süreklilik gösteren para veya para ile ölçülebilen bazı menfaatler de koşullarına göre dikkate alınabilir. Yemek, yol, düzenli prim veya benzeri ödemelerin hesaba katılıp katılmayacağı ödemenin niteliğine ve devamlılığına göre belirlenir. Ayrıca her dönem için uygulanan kıdem tazminatı tavanı nedeniyle brüt ücretin tamamı her dosyada doğrudan hesaplamaya girmeyebilir.
Fesih tarihi, hizmet süresi ve ücret bordroları hesaplamanın başlangıç verileridir. SGK hizmet dökümü, iş sözleşmesi, ücret bordroları, banka hareketleri ve düzenli yan haklara ilişkin belgeler birlikte incelenmelidir. Aynı işverenin farklı işyerlerinde veya kesintili dönemlerde geçen çalışmaların nasıl birleştirileceği de somut çalışma ilişkisine göre ele alınır.
Kıdem tazminatı talebinde zamanaşımı ve dava şartı arabuluculuk ayrıca kontrol edilmelidir. İş sözleşmesinden kaynaklanan kıdem tazminatı taleplerinde yürürlükteki zamanaşımı düzenlemeleri ile fesih tarihi önem taşır. Dava açılmadan önce arabulucuya başvuru zorunluluğu bulunduğundan, talep kalemleri ve hesap dayanakları arabuluculuk başvurusunda açık biçimde ayrılmalıdır.
Kıdem tazminatı hesabı, yalnız hizmet yılı ile aylık ücreti çarpmaktan ibaret değildir. Fesih nedeni, kıdem süresi, ücretin unsurları, tavan, önceki ödemeler ve zamanaşımı gibi değişkenler sonucu etkileyebilir. Bu nedenle çevrim içi hesaplama araçları yalnız ön hesap niteliğinde görülmeli; gerçek dosya belgeleriyle ayrıca kontrol yapılmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay bakımından hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Süre ve işlem güvenliği
Avukatla temsil zorunlu değildir. Bununla birlikte bazı başvuru, itiraz ve dava türlerinde hak düşürücü süre, zamanaşımı, görev ve yetki, talep sonucu, tebligat ve delil kuralları nedeniyle sonradan giderilmesi güç veya mümkün olmayan hak kayıpları ortaya çıkabilir. Özellikle tebligat alınmışsa veya kısa süreli bir başvuru söz konusuysa işlem yapmadan önce güncel resmî kaynağı ve dosyaya özgü koşulları kontrol etmek; gerektiğinde hukuki değerlendirme almak yararlı olabilir.
