Arabuluculuk Anlaşma Belgesi ve İcra Edilebilirlik

Arabuluculuk anlaşma belgesi nedir?

Arabuluculukta tarafların hangi konularda ve hangi koşullarla anlaştığını gösterir. Son tutanak sürecin nasıl sona erdiğini kaydeder; anlaşma belgesi ise kararlaştırılan hak ve yükümlülükleri içerir. Her anlaşma belgesi kendiliğinden mahkeme kararı değildir; bağlayıcılık ile ilamlı icrada kullanılabilme ayrı değerlendirilir.

Anlaşma belgesini kimler imzalar?

6325 m. 18/1’e göre anlaşmanın kapsamını taraflar belirler; belge düzenlenirse taraflar ile arabulucu imzalar. Temsil yoluyla işlem yapılıyorsa temsil yetkisi ayrıca kontrol edilir. Avukat imzasının bulunması, her durumda taraf imzasının aranmayacağı anlamına gelmez.

İcra edilebilirlik şerhi olmadan ilam niteliğinde belge sayılma için m. 18/4 özel imza koşulları getirir: genel kural taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzasıdır; ticari uyuşmazlıklarda taraf avukatları ve arabulucunun birlikte imzası yeterli olabilir. Her iki ihtimalde de kanunen zorunlu şerh hâlleri saklıdır.

Anlaşma belgesi bağlayıcı mıdır?

Geçerli anlaşma, tarafların kabul ettiği edimler ve kapsam bakımından hukuki sonuç doğurur. Hangi uyuşmazlığın çözüldüğünü, kimin neyi ne zaman yapacağını ve varsa koşulları açık yazın. Belirsiz bir ödeme veya devir ifadesi sonradan uygulama güçlüğü yaratabilir; “anlaştık” denmesi tek başına bütün ayrıntıları tamamlamaz.

İcra edilebilirlik şerhi nedir?

Mahkemenin anlaşma içeriğini arabuluculuğa ve cebri icraya elverişlilik yönünden inceleyerek verdiği şerhtir. Genel inceleme, uyuşmazlığın esasını baştan yargılayıp kimin haklı olduğuna karar verme değildir. Şerhli anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır; kanunun doğrudan bu niteliği tanıdığı imza koşulları ise ayrıca değerlendirilir.

Şerh hangi mahkemeden alınır?

• Genel kural: dava açılmadan önceki arabuluculukta arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi; dava sürerken arabuluculuğa gidilmişse davanın görüldüğü mahkeme (m. 18/2).
• Taşınmazın devri veya sınırlı ayni hak kurulması: taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesi ve zorunlu şerh (m. 17/B/4).
• m. 18/B kapsamındaki anlaşmalar: taşınmazla ilgiliyse taşınmazın bulunduğu yer, diğer anlaşmalarda arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesi. Bu özel kapsamda şerh zorunludur.
• Milletlerarası sulh anlaşmaları için m. 17/A’da ayrıca asliye ticaret mahkemesine ilişkin özel düzenleme vardır; bütün anlaşmalara tek mahkeme kuralı uygulanmaz.

Hangi durumda şerh alınmadan ilam niteliğinde belge sayılır?

• Kanunen şerh zorunluluğu bulunmayan bir uyuşmazlıkta taraflar, avukatları ve arabulucu birlikte imzalamışsa m. 18/4 uygulanır.
• Ticari uyuşmazlıkta taraf avukatları ile arabulucunun birlikte imzası için aynı maddede özel kolaylık vardır. Yalnız bir tarafın avukatı veya yalnız arabulucu tarafından imzalanması bu şartı karşılamaz.
• Yalnız taraflar ve arabulucu imzalamışsa, sırf bu imza düzeninden şerhsiz ilam niteliği çıkarılamaz; m. 18/2’deki şerh yolu değerlendirilir.
• Kira ve ortaklığın giderilmesi gibi m. 18/B alanlarında veya m. 17/B kapsamındaki taşınmaz devrinde özel şerh zorunluluğu, imza kombinasyonundan bağımsız olarak korunur.

İlam niteliğinde belge ne anlama gelir?

Kanunun koşullarını taşıyan belgenin ilamların icrasına ilişkin yoldan yararlanabilmesini ifade eder. Anlaşmanın hâkim tarafından verilmiş bir hüküm olduğu veya içindeki her ifadenin doğrudan zorla yerine getirilebileceği anlamına gelmez. Edimin belirli, muaccel ve icraya elverişli olup olmadığı ayrıca önemlidir.

Anlaşmaya rağmen edim yerine getirilmezse ne olur?

Önce edimin vadesini, varsa koşulunu ve karşı tarafın yerine getirdiği kısmı kontrol edin. Belgenin şerhli mi yoksa kanunen şerhsiz ilam niteliğinde mi olduğunu belirleyin. Gerekli şerh alınmış ve icra koşulları oluşmuşsa uygun ilamlı icra yolu değerlendirilebilir; taşınmaz tesciline ilişkin özel başvuru yolunu da ayrıca dikkate alın.

Anlaşmaya varılan konuda tekrar dava açılabilir mi?

6325 m. 18/5 uyarınca üzerinde anlaşılan hususlarda taraflarca yeniden dava açılamaz. Bu nedenle kapsamı genel ifadelerle genişletmeden önce hangi taleplerden söz edildiğini belirleyin. Kısmi anlaşma, anlaşılmayan her konuyu da çözmüş sayılmaz. İmza, yetki veya irade sakatlığı iddiası varsa sıradan bir alacak davasıyla aynı kabul edilmeden belgenin geçerliliğine ilişkin hukuki yol ayrıca değerlendirilmelidir.

Taşınmaz içeren anlaşmalarda özel durumlar

Taşınmaz devri veya sınırlı ayni hak kurulması anlaşmaları m. 17/B; ortaklığın giderilmesi gibi alanlar m. 18/B koşullarıyla ele alınır. Mahkeme taşınmaza ilişkin kanuni sınırlamaları ve icraya elverişliliği de denetler. Gerekli şerhten sonra taraflardan biri tescil isteyebilir; tapu müdürlüğünün mevzuat incelemesi devam eder (7531 ile eklenen m. 17/B/6 ve 18/B/5).

Arabuluculuk sırasında tasarruf yetkisini sınırlayan tapu şerhi, anlaşma sonrasındaki icra edilebilirlik şerhinden farklıdır. m. 17/B/2’deki tapu şerhi tarafların yazılı kararı ve arabulucunun talebiyle, süreçle sınırlı ve en fazla üç ay için öngörülür. Tarım arazileri gibi özel sınırlamalı mallarda anlaşma bu sınırlamaları ortadan kaldırmaz.

Sık sorulan sorular

• Noter onayı şerhin yerine geçer mi? m. 18’deki ilam niteliği ve özel şerh koşulları ayrı kurallardır; yalnız noter onayından bu sonuç çıkarılamaz.
• Arabulucunun imzası tek başına anlaşma mı yaratır? Son tutanak ile tarafların anlaşmasını birbirinden ayırın; arabulucu taraflar adına anlaşma iradesi oluşturamaz.
• Bütün avukatlar imzaladıysa taşınmaz anlaşmasında mahkemeye gitmeye gerek yok mu? m. 17/B ve 18/B’deki zorunlu şerh koşulları devam eder.