Kamulaştırma Bedelinin Geç Ödenmesi: TBK 100, Mahsup, Bakiye Alacak ve İlamlı İcra

TBK 100 hangi koşulda uygulanır?

TBK m.100, faiz veya giderleri ödemede gecikmemiş borçluya kısmi ödemeyi anaparadan düşme hakkı tanır; bunun aksine anlaşma yapılamaz. Bu nedenle her kısmi ödemeyi koşulsuz biçimde önce faize yazmak doğru değildir. Faizin doğduğu dönem, muacceliyet, giderin gerçekten borçluya yüklenebilir olması ve gecikme durumu belirlenmelidir.

Gecikme bulunan durumda ödeme faiz ve gider toplamını karşılamıyorsa anapara azalmaz. Bu iki kalem arasındaki dağılım ve geçerli mahsup düzenlemeleri ayrıca kontrol edilir; aşağıdaki araç, açıkça belirtilen gider → faiz → anapara sırasını kullanır. Birden fazla bağımsız borçta TBK m.101–102, kısmen güvence altındaki borçta m.100/2 ayrıca önem taşır. Banka dekontuna yalnız 'anapara' yazılması somut hukuki incelemenin yerini tutmaz.

Temel emsal: 5. HD, 23.02.2017, E.2016/679, K.2017/6683

Resmî tam metindeki uyuşmazlık, eski tarihli kamulaştırma bedelinin artırılması davasından sonra açılan faiz alacağı davasıdır. Artırım davası 24.03.2005'te açılmış, hüküm 10.05.2006'da kesinleşmiş, ödeme 29.07.2008'de yapılmış, faiz davası 11.01.2012'de açılmıştır. Daire, hesap incelemesini yetersiz bularak kararı bozmuştur.

Karar, bu dosyada artırım davasının açılmasından kesinleşmeye kadar 3095 sayılı Kanun uyarınca faiz, kesinleşmeden faiz davasına kadar Anayasa m.46/son çerçevesinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faizi esas almıştır. Ara ödemelerin önce faiz ve masraflara, kalanının anaparaya mahsup edilmesi ve her ödeme sonrası yeni bakiye üzerinden hesap yapılması istenmiştir.

Bu, her güncel bedel tespiti veya kamulaştırmasız el atma dosyasında faizin ancak kesinleşmeyle değişeceği anlamına gelmez. Kararın dava türü ve tarihleri korunarak okunması gerekir; güncel mevzuat ve sonraki kararlar ayrıca değerlendirilir.

Birden çok ödemede hesap adımları

• Hükümdeki anaparayı, faiz başlangıcını, faiz türünü ve her dönemde geçerli oranı kaydedin. Oran değişikliklerini dönemlere ayırın.
• İlk ödeme tarihine kadar anaparaya basit faiz hesaplayın. Borçluya yüklenebilir muaccel gideri ayrı gösterin.
• TBK 100 koşulları varsa ödemeyi faiz ve gidere; artanı anaparaya uygulayın. Ödenmemiş faizi anaparaya katmayın.
• İkinci ödeme tarihine kadar yalnız yeni anapara bakiyesine faiz yürütün. Ödenmemiş önceki faiz ayrı kalem olarak taşınır.
• Takip tarihinde bakiye anapara, birikmiş fakat ödenmemiş faiz ve gider toplamını ayrı yazın. Takip sonrası faiz istenen matrahı açıkça belirtin.
• Banka depo tarihi, paranın hak sahibine kullanılabilir biçimde sunulması ve fiilî tahsil tarihinin dosyadaki etkisini kontrol edin. Hesapta kullanılacak ödeme tarihini yalnız dekont başlığına bakarak belirlemeyin.

Basit sayısal örnek

Tamamen varsayımsal olarak, ödeme gününde 100.000 TL anapara, 20.000 TL işlemiş faiz ve 1.000 TL muaccel gider bulunduğunu düşünelim. TBK 100 koşullarının ve gider → faiz → anapara sırasının geçerli olduğu varsayımıyla 50.000 TL ödeme; 1.000 TL gidere, 20.000 TL faize ve 29.000 TL anaparaya gider. Bakiye anapara 71.000 TL olur. Sonraki basit faizin matrahı 71.000 TL'dir.

Ödeme yalnız 10.000 TL olsaydı 1.000 TL gider ve 9.000 TL faiz karşılanır, anapara 100.000 TL kalır, ödenmemiş faiz 11.000 TL olarak ayrıca taşınırdı. Yeni dönem faizi 111.000 TL üzerinden hesaplanmaz. Örnek, herhangi bir dosyaya uygulanacak faiz oranını veya takip hakkını belirlemez.

Faiz türü, başlangıç ve değişen mevzuat

Anayasa m.46, maddede belirtilen taksitler ve herhangi bir sebeple ödenmemiş kamulaştırma bedelleri için kamu alacaklarına uygulanan en yüksek faizi düzenler. Kanuni faiz, ticari temerrüt faizi ve bu anayasal faiz aynı oran değildir. Hükümdeki faiz türü ile alacağın hukuki niteliği esas alınır; bugünkü oran bütün geçmiş döneme uygulanmaz.

2942 m.10'daki dört ay içinde sonuçlanmayan davalarda kanuni faiz öngören eski fıkra, AYM'nin 05.04.2023 tarihli E.2022/83, K.2023/69 kararıyla iptal edilmiştir. Güncel metinde iptal notuyla yer alan bu düzenleme yeni dosyalara yürürlükteymiş gibi aktarılmamalıdır. Aynı maddenin 14. fıkrasına ilişkin E.2024/101, K.2024/232 iptal notu da ilgili dosyada kontrol edilmelidir.

23.10.2026 tarihinde kontrol edilen resmî 3095 metninde m.1, 7589 sayılı Kanunla değiştirilmiş ve değişiklik 31.07.2026'da yürürlüğe girmiştir. Kanuni faiz için TCMB reeskont oranının yüzde seksenine bağlı dönemsel mekanizma öngörülür. Önceki dönem, yürürlük tarihi ve ara dönem değişikliği ayrı ele alınmalıdır. Araç bu yüzden sabit bir 'güncel kanuni faiz' oranı dayatmaz; doğruladığınız dönem oranlarını ister.

3095 m.3 uyarınca kanuni ve temerrüt faizinde kural olarak bileşik faiz yürütülemez; TTK hükümleri saklıdır. Bu araç herhangi bir bileşik faiz istisnası uygulamaz. Aynı gün aralığı için hem ilamda hesaplanmış faiz hem yeniden faiz yazılması da mükerrer talep doğurabilir.

İlamlı icra öncesinde belge ve işlem kontrolü

• Gerekçeli karar, hüküm fıkrası, tebliğler, kanun yolu kararları ve gerekiyorsa kesinleşme kaydını birlikte alın. Kesinleşme bakımından para hükmü ile ayni hak hükmünü ayırın (HMK m.350, 367; özel kanun hükümleri).
• 2942 m.10'da tescile ilişkin hükmün kesinliği ile bedel yönünden kanun yolunu aynı şey saymayın. Dava türüne bağlı özel kesinleşme, ödeme ve haciz sınırlamalarını kontrol edin.
• İdareye başvuru, IBAN bildirimi ve başvurunun ulaştığı tarihi belgeleyin; Ek 4 ve güncel içtihat değerlendirmesini dosyaya yazın. Başvuruda kişisel banka bilgilerini yalnız yetkili resmî kanala iletin.
• Bütün banka ödemeleri, icra dosyası tahsilatları ve daha önce istenmiş faiz dönemleriyle tek bir hesap çizelgesi oluşturun. Aynı alacak için mükerrer takipten kaçının.
• İİK m.32 para ilamında icra emri ve yedi günlük ödeme süresini; m.33 itfa, imhal ve zamanaşımı iddialarını; m.36 icranın geri bırakılmasını düzenler. İlamsız takipteki sıradan ödeme emrine itiraz yolu ile karıştırmayın.
• Takipte anapara, geçmiş faiz, gider, ilamdaki yargılama vekâlet ücreti ve takip nedeniyle doğan icra vekâlet ücretini ayrı kalemler olarak gösterin. İcra edilebilirliği tartışmalı ilam dışı alacak için uygun yargısal yol ayrıca belirlenir.

Ek 4: yazılı başvuru ve 30 gün; çoğunluk ile karşı oy ayrımı

2942 Ek m.4'ün resmî metni, kanun kapsamında idare aleyhine açılan davalarda hükmedilen bedel, tazminat, vekâlet ücreti ve yargılama giderinin, hak sahibi veya vekilinin banka hesap numarasını idareye yazılı bildirmesinden itibaren otuz gün içinde ödenmesini; bu süre içinde ödenmezse genel hükümlere göre icrasını öngörür. İİK m.36 kapsamında idareden teminat alınmamasına ilişkin ikinci fıkra da ayrı bir düzenlemedir.

Yargıtay 12. HD'nin 23.02.2026 tarihli E.2025/8933, K.2026/1199 kararında çoğunluk, Sakarya BAM 8. Hukuk Dairesi kararını genel onama gerekçesiyle ve oy çokluğuyla onamıştır. Çoğunluk metni, bütün kamulaştırma takipleri için başvuruyu kaldıran ayrıntılı ve genel bir gerekçe içermez.

Karşı oyda aktarılan olayda icra müdürü 07.11.2024'te icra emri öncesinde başvuru belgelerinin sunulmasını istemiş; BAM bu işlemi iptal etmiştir. Karşı oy, Ek 4'ün bedel tespiti ve tescil dahil 2942 kapsamındaki davaları kapsadığını, otuz günlük başvurunun takip ön şartı olduğunu ve icra müdürünce resen gözetilmesi gerektiğini savunur. Bu ayrıntılı değerlendirme karşı oya aittir; çoğunluğun gerekçesi diye kullanılamaz.

Sonuç olarak ne 'başvuru artık hiçbir dosyada gerekmez' ne de 'memur bütün takipleri mutlaka resen reddeder' sonucu bu karardan çıkarılmalıdır. Kanun metni, ilamın türü, şikâyetin konusu ve somut içtihat birlikte değerlendirilir. Başvuru ve tebliğ belgesini hazırlamak, sürenin hesabını dosyaya özgü kontrol etmek ihtilaf riskini azaltır.

Maktu icra vekâlet ücreti: 2019 kararlarının gerekçesi

12. HD'nin 02.05.2019 tarihli E.2018/7060, K.2019/7586 ve 25.02.2019 tarihli E.2018/5770, K.2019/2783 kararları, kamulaştırma bedel tespiti ve tescil ilamına dayalı takiplerde nispi icra vekâlet ücreti ve tahsil harcı hesabını uygun bulmamıştır. Gerekçe, borçlunun yalnız kamu idaresi olması değil, bedel tespiti ve tescil davasının hukuki niteliğidir.

Kararlarda o dönemdeki m.10 düzenlemesine dayanan faiz, asıl bedelin ferîsi olarak ele alınmış; sırf faiz takibe konu edildi diye nispi ücret sonucuna gidilmemiştir. Bu eski faiz düzenlemesinin sonraki iptalini saklı tutarak, asıl alacak–ferî alacak ve ilamın niteliği ayrımı kullanılmalıdır. Kararlar her tür kamulaştırmasız el atmaya ve bütün kamu borçlarına sınırsız bir maktu ücret kuralı koymaz.

2025–2026 AAÜT: 9.000 TL ve ödeme süresindeki dörtte üç

4 Kasım 2025 tarihli, 33067 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2025–2026 AAÜT'nin icra dairelerindeki takipler satırı 9.000 TL'dir. 23.10.2026 kontrolünde TBB'nin güncel tarife kaynağı esas alınmıştır. Bu tutar, ilgili takipte bu tarifenin uygulanması ve maktu ücret koşullarının bulunması halinde kullanılabilir; önceki tarihteki takibe gerekçesiz biçimde yeni tutar aktarılmamalıdır.

Takip açılış tarihi, ücretin doğduğu işlem ve uygulanacak tarife dosyadan kontrol edilmelidir. AAÜT m.21'in genel kuralı hukuki yardımın tamamlandığı veya hüküm verildiği tarihteki tarifeyi esas alır; icra dosyasının özel durumu ve ilgili uygulama ayrıca değerlendirilmeden yalnız karar yılından ücret seçilmemelidir.

AAÜT m.11/4 uyarınca borçlu ödeme süresi içinde borcunu öderse hesaplanan ücretin dörtte üçü takdir edilir; maktu işler de kapsamdadır. Tam 9.000 TL'nin esas alınabildiği örnekte dörtte üç 6.750 TL'dir. Bu indirim 'borcun yalnız bir bölümünü ödemek' ile kendiliğinden oluşmaz. M.11/1'deki asıl alacağı aşmama sınırı ve diğer uygulanabilir koşullar ayrıca gözetilmelidir.

Tarifenin para ile değerlendirilebilen sıradan takiplerdeki 56.250 TL eşiği ile kamulaştırma bedel tespiti ilamının niteliğinden kaynaklanan özel maktu ücret gerekçesi farklıdır. Alacağın yüksek olması, yukarıdaki 2019 kararlarının kapsamındaki ilamı tek başına nispi ücretli hale getirmez.

Yargılama ücreti, icra ücreti ve tahsil harcı

• Yargılama vekâlet ücreti: Mahkemenin hüküm fıkrasında yer alan ayrı alacak kalemidir. 5. HD'nin 04.03.2026 tarihli E.2025/17948, K.2026/3790 kararı hukuki el atma dosyasındaki bu ücreti düzeltmiştir. Karardaki 30.000 TL, ilgili yargılama tarifesine ilişkindir; 9.000 TL icra ücreti değildir.
• İcra vekâlet ücreti: Takibin avukatla yürütülmesinden doğar; uygulanacak AAÜT, takip türü, ödeme zamanı ve somut içtihatla belirlenir. İlamdaki yargılama ücretinin aynısını yeniden eklemek değildir.
• Tahsil harcı: Kamuya ödenen harçtır; avukatın ücreti değildir. 2942 Ek 4/3 ve geçici m.6 gibi hükümler, takip türü ve dönemine göre incelenir. Maktu harç düzenlemesi tek başına bütün dosyalar için maktu avukatlık ücreti sonucu doğurmaz.

Dava türü ve el atma tarihi neden belirleyici?

Bedel tespiti ve tescil ilamı; fiilî el atmaya dayalı tazminat; yalnız imar kısıtlamasından doğan hukuki el atma aynı kategori değildir. Geçici m.6, 9.10.1956–4.11.1983 arasındaki fiilî el atmalar için özel hükümler içerir; yedinci fıkradaki maktu harç ve vekâlet ücreti düzenlemesi ile kesinleşme, bütçe ve taksit hükümleri kendi kapsamı içinde okunur. Sonraki dönem fiilî el atmalarına otomatik taşınamaz.

İcra İşleri Dairesinin 02.10.2024 tarihli 86420598-317/7370 sayılı yazısı, 24.10.2024 tarihli 86420598-348/8152 sayılı açıklamasıyla birlikte okunmalıdır. İkinci yazı; bedel tespiti ve tescil, geçici m.6 kapsamındaki 1956–1983 fiilî el atma ve Ek 1 kapsamındaki hukuki el atmada maktu icra harcı; 4.11.1983 sonrası fiilî el atmada nispi tahsil harcı ayrımını açıklar. Başvurma harcıyla tahsil harcı da aynı kalem değildir. Bakanlık görüşü kanunun ve mahkeme kararının yerini almaz.

Geçici m.19 gibi sonraki ödeme hükümleri ve bunlara ilişkin AYM iptal notları ile 2026'da eklenen geçici m.20'nin eski dönem kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir. Bu rehber her geçici hüküm için tek bir ödeme veya kesinleşme kuralı önermez. Hesaplayıcı da tarih girildi diye bu özel rejimleri kendiliğinden seçmez.

Son kontrol ve aracın sınırı

Mahsup çizelgesini hüküm fıkrası, ödeme belgeleri ve resmî dönem oranlarıyla karşılaştırın. Ödenmiş anaparaya yeniden faiz, faize faiz, aynı dönem için iki faiz kalemi ve yargılama/icra ücretinin mükerrer yazılmasını kontrol edin. Hesaplayıcı ad, T.C. kimlik numarası, IBAN veya dosya numarası istemez; girilen tutar ve tarihler cihazda işlenir.

Bu içerik genel bilgilendirmedir; karar özetleri tam metnin yerine geçmez. Kaynak kontrol tarihi 23.10.2026'dır. Sonraki mevzuat ve içtihat değişiklikleri ile somut ilamın sınırları takip öncesinde yeniden kontrol edilmelidir.