Tanıma ve Tenfiz: Yabancı Mahkeme Kararları

Hangi kararlar için gündeme gelir?

• Boşanma ve evlilik durumuna ilişkin kararlar: mahkeme yolunun yanında 5490 m.27/A kapsamında idari tescil koşulları da kontrol edilir.
• Nafaka ve tazminat hükümleri: icra edilecek para borcu ve uygulanabilecek nafaka sözleşmeleri incelenir.
• Velayet ve kişisel ilişki: çocuğun mutad meskeni, kararın türü ve ilgili çocuk koruma sözleşmesi belirleyicidir.
• Miras, mal rejimi ve ticari alacak: hükmün para alacağına mı yoksa taşınmaz üzerindeki ayni hakka mı ilişkin olduğu ayrılır.
• Yabancı hakem kararları: mahkeme kararlarından farklı olarak New York Sözleşmesi ve MÖHUK m.60–63 yönünden değerlendirilir.

MÖHUK bakımından hangi şartlar incelenir?

Genel rejimde hukuk davalarına ilişkin yabancı mahkeme ilamının, verildiği devlet hukukuna göre kesinleşmiş olması gerekir. Ceza ilamındaki kişisel haklara ilişkin hükümler de m.50/2 kapsamında ayrıca değerlendirilebilir. Yabancı bir makamın düzenlediği her belge mahkeme ilamı sayılmaz.

MÖHUK m.54; Türk mahkemelerinin münhasır yetkisi, kamu düzenine açık aykırılık ve savunma hakkına ilişkin koşulları düzenler. Davalı itiraz ederse, yabancı mahkemenin uyuşmazlık veya taraflarla gerçek bağlantısı bulunmaksızın kendisini yetkili sayması da incelenir. Usulüne uygun çağrı ve temsil kayıtları bu nedenle önemlidir.

Karşılıklılık, MÖHUK kapsamındaki tenfizde aranan koşullardandır; anlaşma, kanuni düzenleme veya fiilî uygulama üzerinden araştırılır. Tanımada ise m.58 uyarınca m.54/1-a uygulanmaz. İki yolun şartlarını tamamen aynı kabul etmek hatalıdır.

Hangi mahkemeye başvurulur?

Görev ve yer bakımından yetki ayrı sorulardır. MÖHUK m.51 asliye mahkemelerini gösterir; aile hukukuna ilişkin yabancı kararlar bakımından 4787 m.4 gibi özel görev hükümleri birlikte uygulanır. Her karar için tek bir mahkeme türü söylenemez.

MÖHUK m.51'de yer bakımından öncelik, kendisine karşı tenfiz istenenin Türkiye'deki yerleşim yeri; bu yoksa sakin olduğu yerdir. Her ikisi de yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri gündeme gelir. Büronun bulunduğu şehir veya başvuranın adresi tek başına yetkiyi belirlemez; sözleşmeye dayalı özel yollar ayrıca kontrol edilir.

Süreç hangi aşamalardan oluşur?

• 1. Kararın ülkesi, makamı, hüküm bölümü ve istenen Türkiye sonucu belirlenir.
• 2. Uygulanacak sözleşme, idari tescil imkânı veya MÖHUK yolu ayrılır.
• 3. Kararın onaylı nüshası, kesinleşme belgesi ve usulüne uygun tercümeler hazırlanır; gerekiyorsa onay zinciri tamamlanır.
• 4. Görev, yetki, taraf bilgileri, tebligat adresleri, giderler ve varsa teminat incelenir; uygun başvuru yapılır.
• 5. Mahkeme sürecinde tebligat ve itirazlar değerlendirilir. Kabul, kısmi kabul veya ret ve kanun yolu aşamaları izlenir.
• 6. Kararın niteliğine ve uygulanabilir hâle gelmesine göre nüfus işlemi veya icra aşamasına geçilir.

Dava baştan görülür mü; ne kadar sürer?

Tanıma–tenfiz incelemesi, yabancı davanın bütün delillerini yeniden değerlendirerek esastan tekrar görülmesi değildir. Kanuni kabul şartları incelenir. Kararın sadece Türk hukukundan farklı bir hukuk uygulanarak verilmiş olması, tek başına kamu düzenine aykırılık sonucu doğurmaz.

Belgenin tamamlanması, yurt dışı tebligatı, taraf itirazları, sözleşme rejimi ve kanun yolu başvuruları süreyi etkiler. Sabit bir bitiş tarihi veya toplam ücret verilemez. Harç, tercüme, onay ve tebligat giderleri kalem kalem değerlendirilir; mahkeme kararı alınması fiilen tahsilatı garanti etmez.

Apostil veya kesinleşme tek başına yeterli mi?

Hayır. Apostil belgenin kaynağına ilişkin bir onaydır; kararın Türkiye'de tanınması ya da icrası yerine geçmez. Kesinleşme de genel rejimdeki koşullardan yalnız biridir. Kararın içeriği, savunma hakkı ve uygulanacak özel rejim birlikte incelenmelidir.

Örnek olarak, yabancı boşanma hükmü ile aynı karardaki aylık nafaka hükmü farklı sonuçlar için kullanılabilir. Evlilik durumunun tescili tamamlanmış olsa bile nafakanın tahsili için ayrı hukuki değerlendirme gerekebilir.